AIDHMEANNA

Níl ceart dlithiúil ar bith agat áit ar bith in Éirinn siúl isteach ar thalamh príobháideach, is cuma cé chomh hiargúlta. Ní hann do bhealaí achtaithe in Éirinn seachas cinn ar nós bóithre poiblí nó páirceanna uirbeacha.

Deacair a chreidiúint? Is deacair freisin do chuairteoirí ar Éirinn ar ghnách leo dul ag fánaíocht áit ar bith gur mian leo ina dtír féin agus ina bhfuil bealaí achtaithe le comharthaí soiléire acu.

Aidhmeanna Keep Ireland Open:

- Gréasán bealaí achtaithe le comharthú soiléir agus coinnithe go maith ar thailte ísle a cheadódh dul ar ghearr-shiúlóidí agus talamh oscailte a shroichint;

- Saor-chead siúil ar gharbh-thalamh féaraigh, sin thart ar 7% de thalamh na tíre trí chéile.

- Go mbeadh a laghad agus is féidir d' fhál sreinge dealgach i gceantair shléibhe, mar go gcuireann sé isteach ar an radharc tíre agus go gcuireann sé as go mór do shiulóirí.

An bhfuil fadhb ann i ndáiríre?

Seans go gceapann tú nach gá go mbeadh cearta dlithiúla againn fad is gur féidir linn dul amach faoin tuath. Ceart go leor, ach is í an fhírinne go bhfuil pé cearta neamhfhoirmiúla a bhí againn rochtain ar ár dtuath féin á gcailliúint go tapa againn. Níl sé seo ró-shoiléir i gCill Mhantáin ná in Oirthear na tíre i gcoitinne. Agus mar a tharlaíonn is iad seo na ceantair ina bhfuil an líon is mó siúlóirí agus ina bhféadfadh cúis dlisteanach gearáin a bheith ag úinéirí talún. Is san Iarthar is mó atá na fadhbanna, ceantar ina bhfuil an líon is lú siúlóirí. Is sa cheantar seo is mó a d'fhéadfaí siúl na gcnoc agus caithimh aimsire eile amuigh faoin aer a fhorbairt do thurasóirí. Anseo thíos cúpla sampla de cuid de na fadhbanna a bhaineann le rochtain ar an tuath:

* Níl cead a thuilleadh ag turasóirí lae ná ag siúlóirí fánacha Seancheann Chionn tSáile a shiúl, "scámhóg" thraidisiúnta ó timpeall 1870 do an-chuid daoine ó cheanatr Chorcaí.

* Níl cead a thuilleadh ag siúlóirí cnoc cuairt a thabhairt ar chodanna áirithe de raonta sléibhte ar nós cheantar Binn Ghulbain i Sligeach, Na Beanna Beola i gConamara, nó áiteanna i gCorca Dhuibhne i gCiarraí, nó ar leithinis Bhéara.

* Nil cead ag seandálaithe cuairt a thabhairt ar thuamaí meigiliteacha tábhachtacha ar nós An Chairn Bháin i gContae na hIarmhí.

* Caithfidh fairtheoirí éan bheith i gcónaí níos airdeallaí i dtaobh siúl trí cheantair ina dteastaíonn uathu staidéar a dhéanamh ar éín.

* Fiú na tránna níl siad slán ó bhaol: tá Trá Ogúil, gar do Chathair na Mart, blocáilte ón mbliain 1989 ag úinéir áitiúil talún. Is áis phoiblí an trá seo le blianta fada agus í in ainm is a bheith faoi chúram an Stáit.

Caithfidh go bhfuil ceantair ina bhfuil cearta againn mar shiúlóirí?

Tá, i ndá cheantar, ach ní le húinéirí príomháideacha ceachtar acu. Mar atá:

- Sna Páirceanna Náisiúnta (nach bhfuil iontu ach 1% suaracha d' achar na tíre);

- Sna Foraoiseacha Stáit.

Freisin tá na cosáin fad-achair nó na Slite Marcáilte (ar nós Slí Chill Mhaintáin nó Slí Chorca Dhuibhne), nach bhfuil iontu ach 3,000km ar fad (i gcomparáid le 225,000km i Sasana agus sa Bhreatain bheag). Ach fiú iad seo, rinne úinéirí áitiúla talún iad a bhlocáil. Thairis sin ní haon mhaith iad do dhaoine a bheadh ag iarraidh dul ar shiúlóidí gearra ciorclacha nó rochtain ar thalamh ard oscailte. Go minic is trí fhoraois leadránach chónaiféarach stáit nó ar bhóithre poiblí a théann na cosáin seo mar nach bhfuil bealach ar bith eile acu thar thalamh príobháideach.

Céard faoi fhadhbanna árachais úinéirí talún?

Ciallaíonn an tAcht um Dlitineas Áititheoirí 1995, ar thacaigh úinéirí talún go fonnmhar leis, go mbeadh ar úinéir talún "neamhsuim mheargánta" a dhéanamh i sábháilteacht lucht úsáidte na tuaithe mar chaitheamh aimsire (nó treaspásóirí go deimhin) sula bhféadfaí é/í a thabhairt os comhair cúirte. Chomh fada agus is eol dúinn níor éisteadh cás ar bith sular tháinig Acht 1995 i bhfeidhm. Agus is cinnte nár thug siúlóir ar bith úinéir talún chun na cúirte ó shin i leith.

Ainneoin sin luann úinéirí talún "fadhbanna árachais" arís is arís eile. Caithfear a thuiscint uaidh sin nach dteastaíonn uathu plé le fíricí an scéil.

Cúlra Rochtain ar an Tuath agus an Dlí

Tá dhá théarma gur fearr a mhíniú ag an bpoinnte seo:

Saorchead Siúil: an ceart dlithiúil siúl pé áit is mian leat, a bhaineann le talamh iargúlta go háirithe ach cinnte nach mbaineann riamh le siúl gar do thithe cónaithe.

Bealaí Achtaithe: an ceart dlithiúil siúl ar chosán nó ar shlí. Tá sé tábhachtach, go háirithe áit a mbeadh curaíocht agus dóibh siúd a dteastaíonn siúlóidí gairide, a bhíonn ciorcalach go hiondúil, uathu nó rochtain ar thalamh oscailte.

Ní ligimid orainn go bhfuil Saorchead Siúil againn áit ar bith in Éirinn. Is gnách dúinn ligean orainn go bhfuil Bealaí Achtaithe againn ach ceard a chiallaíonn sé seo i ndáiríre? 'Sé freagra fírinneach na ceiste sin - diabhal mórán!

Tógaimis sampla. Tá tú ag siúl sna cnoic ar chosán a thaithigh tú le blianta nuair a bhagraíonn úinéir feargach talún tú. Cuireann tú in iúl dó go bhfuil cead agat siúl anseo, gur bealach achtaithe atá ann. Deir seisean gur leis an talamh agus fiafraíonn díot cén fáth go gceapann tú go bhfuil cearta ar bith agat san áit. An bhfuil sé marcáilte ar an léarscáil mar bhealach achtaithe? Níl. An bhfuil comhartha san áit a thosaigh tú ag siúl ag cur in iúl go bhfuil ceart siúil ansin agat? Níl. Agus cén fáth mar sin go gceapann tú go bhfuil ceart agat siúl anseo? Fáth ar bith! Sin mar atá cúrsaí anseo in Éirinn ó thaobh an dlí de, agus má shíleann tú nach bhfuil anseo ach scéal teoiriciúil téigh arais agus féach ar na cásanna a luadh thuas, agus níl iontu sin ach mion-shampla.

I dtíortha eile Iarthuaisceart na hEorpa a bhfuil staidéar déanta againn orthu tá cearta dlithiúla ag lucht úsáidte na tuaithe mar chaitheamh aimsire (siúlóirí, fánaithe, fairtheoirí éan etc.) siúl faoin tuath. I roinnt tíortha ciallaíonn sé seo go bhfuil cead siúl áit ar bith, seachas trí churaíocht nó a leithéid gan amhras.

A mhalairt de scéal ar fad atá againne in Éirinn, is ar éigean go bhfuil cearta siúil ar bith againn siúl inár dtír féín agus ní KIO amháin atá den tuairim seo. Tá sé ráite ag Coimisiún na hEorpa go bhfuil sé intuigthe go gceadófaí rochtain ar an tuath murar ann do chúiseanna láidre ina coinne. Tá aird tarraingthe ar Éirinn mar cheann den dá thír san Aontas Eorpach (AE) ina bhfuil bac suntasach ar rochtain ar an tuath. Agus táimid ag caint ar cheann de na tíortha is lú daonra san AE trí chéile!

Caithfear an dlí a athrú

Tá an reachtaíocht atá i bhfeidhm faoi láthair a bhaineann le rochtain ar an tuath simplí agus leatromach. In aon fhocal amháin, tá an dlí go hiomlán ar thaobh na n-úinéirí talún. Is féidir leo cosc a chur le lucht úsáidte na tuaithe mar chaitheamh aimsire ar chúis ar bith, nó gan cúis. Tá úinéirí talún ag baint úsáide as an éagothramaíocht seo níos minice chun cosc a chur le lucht úsáidte na tuaithe mar chaitheamh aimsire in áiteanna a mbíodh a dtriall le fada, é sin nó airgead a éileamh orthu le haghaidh rochtana. Tá athrú dlí ó bhonn ag teastáil go géar uainn.

Ach nach gcosnóidh sé seo an t-uafás airgid?

Cosnóidh, má chuirimid ina luí orainn féin go gcosnóidh. I dtíortha eile na hEorpa go hiondúil ní chuirtear deontais ar fáil d'úinéirí talún i dtaca le saorchead siúil, mura bhfuil cúiseanna láidre ann, ar nós loitiméireacht leanúnach á dhéanamh dá maoin.

Mar sin, céard atá á dhéanamh ag na húdaráis maidir leis an scéal seo?

Ní hamháin go bhfuilimid go mór chun deiridh ar ár gcomharsana go léir sna cúrsaí seo, ach leis an síor-theorannú ar rochtain ar an tuath tá malairt treo fúinn. Aisteach go leor, dealraíonn sé nach bhfuil suim dá laghad sa bhfadhb seo - atá i gcónaí ag méadú - ag údarás poiblí ar bith in Éirinn: na húdaráis turasóireachta, ranna rialtais ná na húdaráis áitiúla. Séanann siad go bhfuil fadhb ann.

Gan amhras, luath nó mall beidh ar údarás éigin anseo gníomhú ach dealraíonn sé gur mall seachas luath a tharlóidh sé mura ndéanann an tAontas Eorpach rud éigin.

Agus idir an dá linn?

Ní gá a léiriú cén tionchar a bheidh aige seo go léir ar thurasóireacht, ón tír seo agus thar lear, mar tá siúlóirí lárnach i dtionscal na turasóireachta. Beidh díomá ar shiúlóirí ó thíortha eile nach bhfuil bealaí achtaithe ar bith ann dóibh seachas na cosáin fhad-achair, nach dtaitníonn ró-mhór le gach duine. Má shíleann siad go bhfuil na cearta céanna acu siúl áit ar bith is mian leo anseo in Éirinn is atá acu ina dtír féin bainfear preab míthaitneamhach astu ar chastáil don chéad uair le húinéir feargach talún. Eachtra a gcuimhneoidh siad uirthi agus a gcuirfidh siad síos uirthi dá gcairde sa bhaile ar feadh i bhfad.

Ceard atá ar intinn agatsa a dhéanamh faoi?

Ná déan faic má cheapann tú go bhfuil an scéal sásúil go leor mar atá, ach bheadh ionadh orainn dá gceapfá. Ach má cheapann tú gur ceart duit rud éigin a dhéanamh faoi bí i bpáirtíocht linn. Is é Keep Ireland Open an eagraíocht náisiúnta atá ag obair ar son cearta rochtain ar ár dtuath, ar ár sléibhte, ár gcladaí is ár tránna, ár locha, ár n-aibhneacha agus ár n-áiseanna nádúrtha eile. Tá idir dhaoine aonair agus eagraíochtaí náisiúnta ar suim leo gníomhaíochtaí caitheamh aimsire agus fóillíochta ina mbaill.

Conas a bhainfimid ár gcuspóirí amach?

Mar atá déanta again go dtí seo leanfaimid orainn ag cur brú ar pholaiteoirí agus ar lucht múnlaithe tuairimí eile ag leibhéal náisiúnta agus san Aontas Eorpach. Ardoimid fadhb rochtain ar an tuath sna meáin náisiúnta agus áitiúla, labhróimid le lucht turasóireachta, baileoimid liostaí de na fadhbanna a bhaineann le rochtain ar an tuath ar fud na tíre, déanfaimid taighde ar na dlithe agus ar choinníollacha rochtain ar an tuath i dtíortha eile na hEorpa.

Foilseoimid nuachtlitir ceithre huaire sa bhliain ag cur in iúl mar atá ár bhfeachtas ag dul chun cinn.

Tá tú de dhíth orainn!

Tá gá againn le baill chun a thaispeáint gur ann do dhaoine ar suim leo rochtain ar an tuath, agus chun go mbeidh tacaíocht láidir againn nuair a théimid chun cainte le polaiteoirí. Thar aon rud eile, ta cabhair uainn chun an obair seo go léir a dhéanamh, obair atá suimiúil, tábhachtach agus úsáideach.

Má theastaíonn uait muid a chur ar an eolas maidir le fadhb ar bith i do cheantar féin cuir ríomhphost chugainn le do thoil chuig: info@keepirelandopen.org

If you would like to inform us of any problems in your area please email us at info@keepirelandopen.org

leathanach baile | aidhmeanna KIO | abhair aighnis | polasaithe | rol agus cul cuige | nuachtlitir | claru mar bhall | litreacha | dean teagmhail linn