POLASAITHE

POLASAÍ KIO I LEITH ROCHTAIN AR AN TUATH

Cé Muidne?

 Is eagraíocht dheonach í Keep Ireland Open ina bhfuil idir bhaill aonaracha agus líon mór grúpaí ar suim leo an timpeallacht agus an saol amuigh faoin spéir.

I measc na ngrúpaí tá: The Irish Ramblers, An Óige, cumainn éagsúla na nGasóga is na mBanóglach, Cumann na bhFeirmeoirí Aontaithe, Iontaobhas Fiadhúlra na hÉireann, Cumann Clubanna Marcaíochta Éireannacha, Cónaidhm Cumann Staire ÁitiúilA agus go leor grúpaí eile, grúpaí siúl ina measc.

Is é an ról atá againn stocaireacht a dhéanamh ar an Rialtas agus ar eagraíochtaí eile chun rochtain ar an tuath a chosaint agus cur leis. Déanaimid iarracht freisin argóintí maidir le rochtain a réiteach nuair a tharlaíonn siad (ach le líon teoranta baill ghníomhacha ní féidir linn plé ach le cuid de na cásanna is simplí). Is é an cur chuige atá againn teacht ar réiteach sna cásanna seo chomh luath agus is féidir sula dtagann daoine ar thuairimí daingne dochorraithe. Ach níl na hacmhainní againn a ligfeadh dúinn dul i ngleic leis na cásanna go léir de réir mar a tharlaíonn siad, ról ar chóir a bheith ag na húdaráis áitiúla nó turasóireachta.

An Fhadhb 

Go dtí le déanai is beag fadhb a bhí ann maidir le rochtain ar an tuath, mar go raibh dearca réchúiseach go leor ann i leith ligean do dhaoine siúl thar talamh príobháideach. Ach tá athrú tagtha ar an dearca seo le blianta beaga anuas. Is ábhar buartha é go bhfuil méadú ag teacht ar líon na gcásanna ina gcuireann fógraí agus fálta naimhdeacha cosc ar dhaoine atá ag iarraidh siúl thar talamh príobháideach, na fálta go minic in áiteanna inar deineadh coimíní a roinnt. Is féidir le heachtra doicheallach amháin den chineál seo éifeacht an "chéad míle fáilte" a mhilleadh, go háirithe do chuairteoirí.

Cé go gcuireann an fhadhb seo isteach ar shiúlóirí agus ar shléibhteoirí go háirithe, cuireann sé isteach freisin ar dhaoine ar suim leo spóirt eachtraíochta - curachóirí agus dreapadóirí mar shampla, chomh maith le seandálaithe, údair treoirleabhar agus iascairí. Go deimhin, tá a n-imní léirithe ag eagraíochtaí eile seachas Keep Ireland Open, eagraíochtaí turasóireachta ina measc. Caithfidh go bhfuil tionchar an-mhór ag na cúrsaí seo ar an agrathurasóireacht, atá ag brath go mór ar rochtain ar an tuath, agus a bhreathnaítear uirthi mar bhealach le héagsúlú ó chúrsaí talmhaíochta.

Céard a tharlóidh mura ndéantar aon rud? 

Mura ndéantar rud éigin go luath eireoidh deacrachtaí níos minice idir úinéirí talún agus daoine a bheidh ag iarraidh siúl thar a gcuid tailte mar tá an tsiúlóid mar chaitheamh aimsire ag fás i gcónaí. D'fhéadfadh sé a bheith i bhfad níos deacra siúlóirí, agus daoine nach iad a bhaineann úsáid as an tuath mar chaitheamh aimsire, a mhealladh chun na tíre seo ón iasacht. Tragóid a bheadh anseo mar d'fhéadfadh Éire a bheith mar phríomh-rogha ag siúlóirí ón mBreatain agus ó mhórthír na hEorpa mar gheall ar an tírdhreach draíochta agus na ceantair bhreátha siúil.

Nithe nach réiteach iad ar an bhFadhb Rochtana 

Uaireanta luaitear na nithe seo a leanas mar réiteach, nó ar a laghad mar chuid den réiteach, ar na fadhbanna thuasluaite. Is cuid den réiteach iad, ach sin an méid.

Na Cosáin Fad-Achair: cé go dtéann siad trií go leor áiteanna éagsúla sa tír, go hiondúil ní sholáthraíonn siad bealach rochtana ar shliabh nó ar limistéir eile oscailte, agus i ndáiríre is d'aon gnó a sheachnaíonn siad talamh ard. Fiú na cosáin seo tá codanna díobh atá blocáilte ag uinéirí talún.

Na Páirceanna Náisiúnta: níl iontu seo ach níos lú na 1% d'achar iomlán na tíre. Ní chuireann Udaráis na bPáirceanna Náisiúnta béim ar leith ar rochtain. Mar shampla, tá limistéir áirithe de Pháirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin nach féidir a shroichint gan dea-thoil úinéirí mar gur gá talamh príobhaideach a thrasnú.

Coincheap traidisiúnta na mBealaí Achtaithe, a bhraitheann ar dea-thoil úinéirí talún agus ar eolas áitiúil. Ní leor in aon chor é do chuairteoirí nach bhfuil mion-eolas acu ar an gceantar. Is féidir le húinéirí talún na bealaí achtaithe seo a bhlocáil agus b'fhéidir, fiú tar éis phróiséas fadálach costasach dlithiúil, nach n-osclófaí arís iad.

Tá coinníoll amháin breise i scéim REPS a cheadaíonn rochtain ar an tuath ach is beag feirmeoir a bhac leis. Ní haon ionadh é seo mar nach bhfaigheann feirmeoirí íocaíocht ach le haghaidh ceann amháin acu seo is cuma cé mhéad acu a chuirtear i bhfeidhm. Caithfidh grúpa áitiuil a bheith bainteach leis freisin. Chun a bheith éifeachtúil in éascú rochtana caithfear an scéim seo a leasú.

Bhí sé i gceist go n-éascódh an tAcht um Dlitineas Áititheoirí 1995 rochtain trí dheireadh a chur go hiomlán nach mór le dliteanas úinéirí talún i leith lucht usáidte na talún mar chaitheamh aimsire. Aisteach go leor, is é an toradh a bhí air go bhfuil eagraíocht mhór amháin feirmeoirí ag cur fógraí naimhdeacha ar fáil dá mbaillle cur in airde ar bhealaí iontrála a dtailte feirmeoireachta. Dealraíonn sé gur beag toradh fónta eile a bhí ar an Acht.

MOLADH RÉITEACHTA AMHÁIN

'Cead Fánaíochta' agus Bealaí Achtaithe 

San Eoraip trí chéile tá dhá chur chuige maidir le rochtain ar an tuath. I dtíortha Chríoch Lochlainn tá dlí a bhaineaann le 'cead fánaíochta' a thugann cead do dhaoine siúl áit ar bith seachas gar do thithe, trí churadóireacht etc. Sa Bhreatain agus i dTuaisceart na hÉireann do chéim áirithe tá dlithe sean-bhunaithe a sholáthraíonn bealaí achtaithe a thugann cead do dhaoine siúl ar chosáin atá sainnithe ar an talamh agus ar mhapaí araon.

Moladh a bheadh Oiriúnach d'Éirinn 

Aithnímid go bhféadfaí fadhbanna a bheith ann le reachtaíocht do 'chead fánaíocht' in Éirinn ach is deacair a thuiscint cé mar a d'fhéadfadh úinéirí talún cur in aghaidh siúlóirí cúramacha siúl thar tailte arda oscailte gan fálta. Tá taitneamh bainte thar na glúnta ag muintir na hÉireann as chaithimh aimsire den saghas seo. Ba leas d'uinéirí talún freisin é dá mbeadh fonn orthu an agrathurasóireacht a fhorbairt. Molaimid cur chuige mar seo don chuid is mó den tír, le srianta nó rialacha ciallmhara a d'aontófaí le húinéirí talún. Ba chóir go mbeadh ról gníomhach ag údaráis áitiúla go háirithe, maraon le luchturasóireachtaagus clubanna áitiúla siúil, i dteacht ar réiteach ar aighnis. San áit a mbeadh deacrachtaí molaimid bealaí achtaithe sainnithe go soiléir tri thalamh feirme chun rochtain ar thalamh oscailte,ar limistéir thaithneamhachta nó ar láithreacha seandálaíochta, maraon le cúiteamh réasúnach d'úinéirí talún de réir an achar talún a bheadh steirilithe. Ceantar ina bhfuil gá ar leith le bealaí achtaithe is ea sléibhte Bhaile Átha Cliath agus Chill Mhantáin, ina bhfuil líon mór siúlóirí agus inarbh éigean d'úinéirí talún cur suas le foghail agus fiú le loitiméireacht.

Appendix 1:	Fencing
Appendix 2:	Walking as a holiday attraction
Appendix 3:	The workings of The Occupiers' Liability Act 1995
Appendix 4:	The current status of 'Right to Roam' proposals in Ireland
Appendix 5:	'Action' by the local authorities in the recent past: A few case studies
Appendix 6:	Rights of way

If you would like to inform us of any problems in your area please email us at info@keepirelandopen.org

leathanach baile | aidhmeanna KIO | abhair aighnis | polasaithe | rol agus cur cuige | nuachtlitir | claru mar bhall | litreacha | dean teaghmail linn